Trekking mùa mưa bão: 8 lưu ý an toàn khi leo núi, phòng tránh thiên tai

Trekking giữa núi rừng là trải nghiệm hấp dẫn, nhưng mùa mưa bão cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro như lũ quét, nước suối dâng đột ngột, sạt lở đất đá và sét đánh. Thời tiết có thể thay đổi nhanh, trong khi mưa lớn ở thượng nguồn vẫn có thể khiến dòng suối chuyển xiết dù nơi người đi trekking đang đứng không mưa lớn. Vì vậy, chuẩn bị kỹ lưỡng, nhận diện sớm dấu hiệu nguy hiểm và biết dừng hành trình đúng lúc là những nguyên tắc quan trọng để bảo vệ an toàn cho bản thân và cả nhóm.

Vì sao trekking mùa mưa bão tiềm ẩn nhiều nguy hiểm?

Mưa lớn khiến đường mòn, bậc đá và sườn dốc trở nên trơn trượt, làm tăng nguy cơ trượt ngã, chấn thương và mất phương hướng. Mưa kéo dài còn có thể làm đất đá mất ổn định, dẫn đến sạt lở tại các khu vực có địa hình dốc hoặc nền đất yếu.

Đặc biệt, lũ quét và lũ trên suối có thể xuất hiện nhanh khi nước từ thượng nguồn đổ về. Mực nước dâng đột ngột, dòng chảy mạnh và các vật cản bị cuốn theo có thể đe dọa trực tiếp đến người đang di chuyển hoặc cắm trại gần lòng suối, khe suối.

Bên cạnh đó, dông sét có thể xuất hiện khi thời tiết chuyển biến bất lợi. Những khu vực như đỉnh núi, sống núi, sườn núi trống trải hoặc nơi có cây cao đơn độc đều tiềm ẩn rủi ro khi có sét.

Một trong những sai lầm cần tránh là cho rằng thời tiết tại vị trí hiện tại vẫn an toàn đồng nghĩa toàn bộ tuyến đường cũng an toàn. Mưa lớn ở khu vực khác, đặc biệt là thượng nguồn, vẫn có thể gây ra tình huống nguy hiểm tại nơi người đi trekking đang đứng.

Trekking mùa mưa bão: 8 lưu ý quan trọng để phòng tránh thiên tai

1. Theo dõi dự báo thời tiết, sẵn sàng hoãn chuyến đi

Trước ngày khởi hành, hãy kiểm tra dự báo thời tiết, cảnh báo mưa lớn, dông sét, lũ quét và sạt lở đất tại khu vực dự định trekking. Không chỉ xem thời tiết tại điểm xuất phát hoặc đỉnh núi, bạn cần tìm hiểu điều kiện trên toàn tuyến đường, các khu vực đi qua và địa hình lân cận.

Nếu có cảnh báo nguy hiểm, tuyến đường bị hạn chế hoặc thời tiết không bảo đảm an toàn, hãy chủ động hoãn chuyến đi hoặc lựa chọn hành trình khác phù hợp hơn.

Đừng để chi phí đã bỏ ra, lịch trình đặt trước hay mong muốn chinh phục đỉnh núi khiến bạn cố tiếp tục trong điều kiện nguy hiểm. Quay đầu đúng lúc không phải là thất bại, mà là quyết định có trách nhiệm với sự an toàn của chính mình và cả đoàn.

2. Chuẩn bị đầy đủ trang bị và vật dụng thiết yếu

Trang bị phù hợp giúp người đi trekking ứng phó tốt hơn khi thời tiết xấu hoặc hành trình kéo dài ngoài dự kiến. Các vật dụng nên chuẩn bị gồm:

• Áo mưa, quần áo giữ ấm và túi chống nước để bảo vệ cơ thể, thiết bị điện tử.

• Giày trekking có độ bám tốt, phù hợp với địa hình và điều kiện thời tiết.

• Bộ sơ cứu cơ bản, thuốc cá nhân cần thiết và vật dụng xử lý chấn thương thông thường.

• Đèn pin hoặc đèn đội đầu, còi cứu hộ, bản đồ ngoại tuyến và la bàn nếu biết sử dụng.

• Điện thoại, pin dự phòng và phương tiện liên lạc phù hợp với địa hình; cân nhắc thiết bị liên lạc vệ tinh khi đi vào khu vực mất sóng.

• Nước uống, thực phẩm dự phòng và các vật dụng thiết yếu để duy trì sức khỏe trong trường hợp phải chờ hỗ trợ.

Trước khi khởi hành, hãy kiểm tra tình trạng hoạt động của thiết bị, mức pin và khả năng sử dụng. Không nên phụ thuộc hoàn toàn vào điện thoại hoặc bản đồ trực tuyến, bởi một số tuyến trekking có thể không có sóng di động.

3. Đi theo nhóm, thông báo lịch trình và không tự ý tách đoàn

Trekking một mình trong mùa mưa bão có thể làm tăng rủi ro nếu gặp chấn thương, lạc đường hoặc mất liên lạc. Đi theo nhóm giúp các thành viên hỗ trợ nhau khi có sự cố và thuận lợi hơn trong việc xử lý tình huống khẩn cấp.

Trước chuyến đi, hãy thông báo lịch trình dự kiến, tuyến đường, thời gian trở về và thông tin liên lạc của người tổ chức cho người thân. Nếu có thay đổi đáng kể về kế hoạch, cần chủ động thông báo khi có thể.

Trong quá trình di chuyển, các thành viên nên giữ liên lạc, thống nhất điểm dừng và không tự ý tách đoàn. Người có kinh nghiệm dẫn đường cần thường xuyên đánh giá điều kiện thực tế, điều chỉnh tốc độ và quyết định dừng hoặc quay lại khi xuất hiện nguy cơ.

Nếu thời tiết chuyển xấu, không nên cố chạy đua với thời gian để hoàn thành lịch trình đã định.

4. Tránh cắm trại gần suối, khe suối và khu vực có nguy cơ sạt lở

Khi lựa chọn điểm nghỉ hoặc cắm trại, cần tránh lòng suối, bãi bồi ven suối, khe suối, vùng trũng trong thung lũng và những vị trí có thể bị nước dâng nhanh. Mực nước có thể thay đổi đột ngột khi mưa lớn xảy ra ở thượng nguồn, ngay cả khi khu vực cắm trại không có mưa đáng kể.

Đồng thời, không nên dựng lều sát chân taluy, dưới vách đá, gần sườn dốc có dấu hiệu mất ổn định hoặc tại nơi có nhiều đá rời. Mưa lớn có thể làm gia tăng nguy cơ đất đá trượt xuống, gây nguy hiểm cho người đang nghỉ ngơi.

Hãy ưu tiên địa điểm cao ráo, nền đất ổn định, tránh xa dòng chảy và những vị trí có dấu hiệu sạt lở. Tuy nhiên, địa hình cao không mặc nhiên đồng nghĩa an toàn; cần cân nhắc cả nguy cơ sét đánh, gió mạnh và khả năng tiếp cận nơi trú ẩn.

5. Nhận biết dấu hiệu lũ quét, nước suối dâng và sạt lở đất

Phát hiện sớm những dấu hiệu bất thường có thể giúp người đi trekking rời khỏi khu vực nguy hiểm kịp thời.

Các dấu hiệu cần chú ý gồm:

• Nước suối dâng nhanh hoặc chuyển màu đục: Có thể cho thấy lượng nước và bùn đất từ thượng nguồn đang đổ về.

• Tiếng nước gầm lớn hơn bình thường: Cần cảnh giác với dòng chảy mạnh hoặc nước lũ đang tiến đến.

• Đất đá rơi, tiếng động bất thường trên sườn dốc: Có thể là dấu hiệu cảnh báo nguy cơ sạt lở.

• Vết nứt mới trên mặt đất hoặc đường mòn: Cần tránh xa khu vực có dấu hiệu mất ổn định.

• Mưa lớn kéo dài: Là yếu tố làm gia tăng nguy cơ lũ và sạt lở, đặc biệt tại địa hình dốc.

Khi nhận thấy những dấu hiệu này, hãy nhanh chóng rời khỏi khu vực có nguy cơ và di chuyển đến nơi an toàn theo địa hình thực tế, hướng dẫn của lực lượng chức năng hoặc người có chuyên môn. Không đứng lại quan sát, quay phim hay chụp ảnh khi tình huống có thể diễn biến nguy hiểm.

6. Tuyệt đối không cố vượt suối, ngầm tràn hoặc dòng nước chảy xiết

Một con suối vốn cạn có thể trở nên nguy hiểm chỉ trong thời gian ngắn sau mưa lớn. Dòng nước đục cũng khiến người đi trekking khó nhận biết độ sâu, đá trơn và các chướng ngại vật dưới nước.

Nếu gặp suối dâng cao, nước chảy xiết hoặc tuyến đường bị ngập, không cố lội qua, nhảy qua đá hoặc tìm cách vượt dòng nước để tiếp tục hành trình. Không nên đánh giá độ an toàn chỉ bằng độ sâu nhìn thấy hay việc người khác đã vượt qua trước đó.

Hãy dừng ở vị trí an toàn, tránh xa mép nước và theo dõi hướng dẫn của lực lượng chức năng hoặc đơn vị tổ chức. Nếu không thể tiếp tục di chuyển an toàn, hãy tìm phương án chờ hỗ trợ phù hợp thay vì mạo hiểm vượt qua dòng nước.

7. Dừng hành trình lên đỉnh khi có dông sét

Khi nghe tiếng sấm, nhìn thấy chớp hoặc nhận được cảnh báo dông sét, cần dừng ngay kế hoạch lên đỉnh. Đỉnh núi, sống núi và các khu vực trống trải không phải nơi an toàn để tiếp tục di chuyển khi có nguy cơ sét đánh.

Hãy rời khỏi vị trí cao, tránh xa cây cao đơn độc, vật thể kim loại và những nơi dễ bị ảnh hưởng bởi dòng chảy hoặc sạt lở. Tìm nơi trú ẩn kiên cố nếu có thể tiếp cận an toàn; tránh trú dưới cây đơn độc hoặc tiếp tục đi vào địa hình hiểm trở chỉ để kịp lịch trình.

Nếu không có công trình trú ẩn phù hợp, cần làm theo hướng dẫn an toàn về dông sét và tránh các vị trí nổi bật trên địa hình. Không quay lại hành trình ngay khi vừa ngớt mưa; chỉ tiếp tục khi điều kiện đã an toàn và không còn cảnh báo nguy hiểm.

8. Bình tĩnh xử lý khi bị lạc hoặc gặp sự cố

Nếu bị lạc đường, bị thương hoặc không thể tiếp tục di chuyển, hãy giữ bình tĩnh và đánh giá tình hình trước khi hành động. Tránh đi lang thang không định hướng, bởi việc di chuyển thiếu kiểm soát có thể khiến bạn xa tuyến đường ban đầu, khó được tìm kiếm và gặp thêm nguy hiểm.

Nếu có thể, hãy ở tại vị trí tương đối an toàn, giữ ấm cơ thể, bảo vệ bản thân khỏi mưa gió và sử dụng còi, đèn hoặc phương tiện liên lạc để phát tín hiệu cầu cứu. Gửi thông tin về vị trí cuối cùng xác định được, tình trạng của nhóm và những dấu hiệu địa hình xung quanh khi liên lạc được.

Nếu vị trí hiện tại có nguy cơ trực tiếp từ lũ quét, sạt lở hoặc nước dâng, cần ưu tiên di chuyển khỏi khu vực nguy hiểm đến nơi an toàn nếu có lối đi rõ ràng. Không cố quay lại đường cũ khi tuyến đường có thể đã bị chia cắt.

Khi cần trợ giúp khẩn cấp tại Việt Nam, có thể gọi 112. Hãy cung cấp thông tin ngắn gọn, rõ ràng về vị trí, số người gặp nạn, tình trạng thương tích và phương tiện liên lạc để hỗ trợ công tác cứu hộ.

Chinh phục núi rừng có trách nhiệm: An toàn quan trọng hơn lịch trình

Trekking mùa mưa bão đòi hỏi sự chuẩn bị kỹ lưỡng và khả năng thay đổi kế hoạch khi điều kiện thời tiết không thuận lợi. Một chuyến đi an toàn không chỉ phụ thuộc vào trang bị hay kinh nghiệm, mà còn nằm ở việc biết nhận diện giới hạn, tuân thủ cảnh báo và không cố tiếp tục khi rủi ro đã vượt quá khả năng kiểm soát.

Quỹ Cộng đồng Phòng tránh Thiên tai (QPT) khuyến nghị người dân thường xuyên cập nhật dự báo thời tiết, cảnh báo thiên tai từ các nguồn chính thống; chuẩn bị phương án ứng phó trước khi đi vào khu vực có nguy cơ và ưu tiên hướng dẫn của chính quyền, lực lượng chức năng tại địa phương.