Quỹ Cộng đồng Phòng tránh Thiên tai: 2 cột mốc quan trọng trong hành trình phát triển

Từ sáng kiến xuất phát từ tinh thần “Vì khúc ruột miền Trung” năm 2008 đến quyết định mở rộng phạm vi hoạt động trên cả nước năm 2018, Quỹ Cộng đồng Phòng tránh Thiên tai (QPT) đã từng bước phát triển hành trình kết nối nguồn lực xã hội, đồng hành cùng người dân chủ động phòng tránh và giảm nhẹ rủi ro thiên tai. Hai cột mốc này không chỉ đánh dấu những thay đổi về tổ chức, mà còn thể hiện sự tiếp nối trong sứ mệnh vì một cộng đồng an toàn hơn trước thiên tai.

Năm 2008: Khởi nguồn từ tinh thần “Vì khúc ruột miền Trung”

Tháng 9/2008, Quỹ Hỗ trợ phòng tránh thiên tai miền Trung – tiền thân của Quỹ Cộng đồng Phòng tránh Thiên tai – chính thức được thành lập, khởi đầu cho hành trình kết nối những tấm lòng nhân ái, chung tay hỗ trợ người dân trước những rủi ro do thiên tai gây ra.

Ý tưởng thành lập Quỹ bắt nguồn từ tinh thần “Vì khúc ruột miền Trung”, với mong muốn sẻ chia khó khăn cùng đồng bào tại khu vực thường xuyên chịu ảnh hưởng của bão lũ. Những lời kêu gọi hướng về miền Trung đã nhận được sự hưởng ứng, đóng góp của đông đảo đồng bào trong và ngoài nước. Từ nguồn động viên ấy, các nhà hảo tâm gắn bó với mảnh đất miền Trung cùng khởi xướng việc xây dựng một quỹ chuyên biệt, hướng tới những hỗ trợ thiết thực và lâu dài.

Ngày 24/9/2008, Bộ trưởng Bộ Nội vụ ban hành Quyết định số 1253/QĐ-BNV, cấp phép thành lập và công nhận Điều lệ Quỹ Hỗ trợ phòng tránh thiên tai miền Trung. Quỹ chính thức đi vào hoạt động từ tháng 3/2009, ban đầu tập trung hỗ trợ người dân tại 14 tỉnh ven biển miền Trung, từ Thanh Hóa đến Bình Thuận.

Ngay từ những ngày đầu, định hướng hoạt động của Quỹ không chỉ dừng lại ở việc hỗ trợ người dân khắc phục khó khăn sau bão lũ. Quan trọng hơn, Quỹ hướng tới xây dựng những giải pháp giúp cộng đồng chủ động phòng tránh, giảm thiểu thiệt hại và nâng cao khả năng ứng phó trước khi thiên tai xảy ra.

Trong 10 năm đầu hoạt động (2009–2019), QPT từng bước triển khai nhiều chương trình gắn với nhu cầu thực tế tại địa phương. Quỹ đã góp phần đưa vào sử dụng 93 công trình cộng đồng phòng tránh thiên tai; sửa chữa, trang bị lại 67 trường học bị thiệt hại do bão lũ; xây dựng 77 trạm đo mưa tự động; thành lập 85 đội xung kích cứu hộ, cứu nạn cấp thôn, xã và trồng 106 ha rừng ngập mặn phòng hộ tại Thanh Hóa.

Cùng với đó, các chương trình hỗ trợ vốn, nước sinh hoạt, bể bơi phòng chống đuối nước, học bổng và cứu trợ khẩn cấp cũng được triển khai, góp phần hỗ trợ sinh kế, bảo vệ trẻ em và tăng cường điều kiện an toàn cho người dân.

Những kết quả này đặt nền móng cho hướng tiếp cận xuyên suốt của QPT: kết hợp hỗ trợ khi khó khăn xảy ra với việc đầu tư cho năng lực phòng ngừa, giúp cộng đồng từng bước giảm thiểu rủi ro và tăng khả năng chống chịu trước thiên tai.

Năm 2018: Mở rộng phạm vi hoạt động từ miền Trung ra cả nước

Sau gần một thập kỷ hoạt động, thực tiễn cho thấy thiên tai không chỉ là thách thức của riêng miền Trung mà còn tác động đến nhiều vùng miền trên cả nước. Bão, mưa lớn, lũ quét, sạt lở đất, ngập lụt và nhiều loại hình thiên tai khác đặt ra yêu cầu ngày càng cao đối với công tác phòng ngừa, ứng phó và khắc phục hậu quả.

Năm 2018, thiên tai tiếp tục gây thiệt hại nghiêm trọng tại nhiều địa phương. Theo số liệu được dẫn trong báo cáo của cơ quan phòng, chống thiên tai vào thời điểm đó, tính đến ngày 20/12/2018, thiên tai đã khiến 218 người chết và mất tích, thiệt hại kinh tế ước tính khoảng 20.000 tỷ đồng. Thực tế này cho thấy việc tăng cường nguồn lực và mở rộng sự chung tay của cộng đồng là yêu cầu cần thiết để hỗ trợ người dân trước những rủi ro ngày càng phức tạp.

Trên cơ sở những kết quả đã đạt được và trước nhu cầu hỗ trợ ngày càng rộng mở, ngày 24/10/2018, Bộ Nội vụ ban hành Quyết định số 2406/QĐ-BNV, cho phép đổi tên Quỹ Hỗ trợ phòng tránh thiên tai miền Trung thành Quỹ Cộng đồng Phòng tránh Thiên tai, đồng thời mở rộng phạm vi hoạt động ra cả nước.

Đây là cột mốc quan trọng trong quá trình phát triển của Quỹ. Nếu giai đoạn đầu tập trung vào các tỉnh ven biển miền Trung, việc mở rộng phạm vi hoạt động đã tạo cơ sở để QPT kết nối nguồn lực và triển khai các chương trình hỗ trợ tại nhiều địa phương hơn, phù hợp với những nhu cầu phòng tránh thiên tai khác nhau.

Sự thay đổi này không chỉ nằm ở tên gọi hay địa bàn hoạt động. Đó còn là bước phát triển trong vai trò kết nối của QPT: đưa các nhà tài trợ, tổ chức, cá nhân và chính quyền địa phương đến gần hơn với những cộng đồng cần được hỗ trợ; thúc đẩy các giải pháp có tính thiết thực, phù hợp với điều kiện từng nơi và hướng đến hiệu quả lâu dài.

Từ công trình cộng đồng an toàn, hệ thống cảnh báo sớm, hỗ trợ nước sạch đến bảo vệ sinh kế, giáo dục và cứu trợ khẩn cấp, các hoạt động của Quỹ tiếp tục được triển khai theo định hướng lấy nhu cầu thực tế của người dân làm cơ sở. Qua đó, tinh thần tương thân tương ái được chuyển hóa thành những nguồn lực và giải pháp cụ thể, góp phần nâng cao năng lực phòng tránh, ứng phó với thiên tai tại cộng đồng.

Tiếp nối hành trình vì một Việt Nam an toàn trước thiên tai

Hai cột mốc năm 2008 và năm 2018 gắn với hai bước phát triển quan trọng của QPT: khởi nguồn từ tinh thần sẻ chia dành cho miền Trung và mở rộng hành trình hỗ trợ cộng đồng trên phạm vi cả nước. Dù quy mô hoạt động thay đổi, mục tiêu xuyên suốt vẫn là kết nối nguồn lực xã hội để giúp người dân chủ động phòng tránh, giảm nhẹ thiệt hại và từng bước xây dựng cộng đồng an toàn, có khả năng chống chịu tốt hơn trước thiên tai.

Đến nay, QPT tiếp tục kiên trì với phương châm chủ động phòng tránh – hợp tác, kết nối – minh bạch – sáng tạo, đồng hành cùng các nhà tài trợ, đối tác, chính quyền và người dân triển khai những chương trình phù hợp với điều kiện thực tế tại từng địa phương.

Từ những công trình bảo vệ cộng đồng đến các hoạt động hỗ trợ sinh kế, nước sạch, giáo dục và ứng phó khẩn cấp, mỗi chương trình đều là một phần trong nỗ lực lâu dài nhằm đưa các giải pháp phòng tránh thiên tai đến gần hơn với người dân.

Hành trình ấy được tiếp nối từ tinh thần “Vì khúc ruột miền Trung” năm nào, với niềm tin rằng sự chung tay của cộng đồng có thể tạo nên những thay đổi thiết thực. QPT sẽ tiếp tục kết nối các nguồn lực, lan tỏa tinh thần sẻ chia và góp phần xây dựng một Việt Nam chủ động hơn, an toàn hơn trước thiên tai.