Lá chắn kiên cố cho mầm non vùng lũ: Khi trường học không chỉ là nơi dạy chữ

Tại những vùng có nguy cơ thiên tai cao, một ngôi trường đủ kiên cố không chỉ giúp duy trì việc dạy và học mà còn có thể trở thành một lá chắn an toàn cho trẻ em và cộng đồng mỗi khi thiên tai xảy ra.

Mỗi mùa mưa bão đi qua, những ngôi trường tại vùng thường xuyên chịu ảnh hưởng bởi lũ lụt, bão, sạt lở lại phải đối mặt với một bài toán không chỉ của giáo dục, mà còn là bài toán về an toàn tính mạng.

Từ một ngôi trường đến điểm tựa an toàn trong mùa thiên tai

Với trẻ em, trường học không đơn thuần là nơi học chữ. Đó còn là nơi các em dành phần lớn thời gian trong ngày, là không gian để vui chơi, sinh hoạt và phát triển. Bởi vậy, nhiều năm qua, Quỹ Cộng đồng Phòng tránh Thiên tai (QPT) đã vận động nguồn lực xã hội hóa để xây dựng các công trình cộng đồng phòng tránh và giảm nhẹ thiên tai tại nhiều địa phương.

Điểm đặc biệt của mô hình này là các công trình không được xây dựng chỉ để sử dụng trong những thời điểm khẩn cấp. Thay vào đó, công trình được thiết kế theo hướng đa năng, vừa phục vụ đời sống thường ngày, vừa sẵn sàng trở thành nơi trú ẩn khi thiên tai xảy ra.

Trong điều kiện bình thường, đó có thể là trường mầm non, trường tiểu học, trạm y tế hay nhà sinh hoạt cộng đồng. Khi bão lũ xuất hiện, những công trình kiên cố này có thể nhanh chóng chuyển thành điểm sơ tán, giúp người dân vùng nguy cơ có thêm một địa điểm an toàn để tránh trú.

Đến nay, Quỹ đã vận động tài trợ, quyên góp xây dựng 122 công trình cộng đồng phòng tránh thiên tai tại 25 tỉnh, thành phố, với tổng mức đầu tư là 467 tỷ đồng; trong đó Quỹ vận động được gần 279,6 tỷ đồng và 1.880 tấn xi măng, phần còn lại là nguồn vốn đối ứng của địa phương.

Những con số ấy không chỉ phản ánh quy mô của một chương trình xã hội hóa. Đằng sau mỗi công trình là một cộng đồng được bổ sung thêm năng lực chống chịu trước thiên tai, trong đó trẻ em là một trong những nhóm được bảo vệ đầu tiên.

Khi mái trường trở thành nơi trú ẩn

Một trong những giá trị quan trọng của công trình cộng đồng phòng tránh thiên tai là khả năng “hai trong một”: phục vụ nhu cầu thiết yếu của người dân trong cuộc sống thường ngày và trở thành điểm trú ẩn khi thiên tai ập đến.

Với trường học, giá trị ấy càng trở nên rõ nét.

Một ngôi trường được xây dựng kiên cố giúp học sinh có môi trường học tập tốt hơn, đồng thời tạo thêm sự yên tâm cho giáo viên và phụ huynh trong mùa mưa bão. QPT từng ghi nhận công trình Trường Mầm non Vĩnh Thái, huyện Vĩnh Linh, tỉnh Quảng Trị được tài trợ xây dựng năm 2017. Công trình 2 tầng, 6 phòng học không chỉ tạo không gian dạy và học tốt hơn mà còn góp phần bảo đảm an toàn cho cô và trò khi mùa mưa đến.

Ở một góc độ rộng hơn, mỗi trường học kiên cố tại vùng rốn lũ còn có thể trở thành một mắt xích trong mạng lưới an toàn của cả cộng đồng.

Khi nước lũ dâng cao, một công trình được thiết kế phù hợp có thể tiếp nhận người dân sơ tán, thay vì để mỗi gia đình phải tự tìm kiếm một nơi trú tránh an toàn giữa thời điểm nguy hiểm nhất.

Đó cũng là lý do QPT xác định các công trình cộng đồng phòng tránh thiên tai không chỉ nhằm giải quyết nhu cầu trước mắt, mà hướng tới việc tăng cường khả năng sống chung và thích ứng với thiên tai của cộng đồng về lâu dài.

Một công trình, nhiều giá trị cho cộng đồng

Mỗi công trình cộng đồng phòng tránh thiên tai là kết quả của sự kết nối giữa nguồn lực xã hội hóa, doanh nghiệp, nhà tài trợ, chính quyền địa phương và cộng đồng thụ hưởng.

Với QPT, công trình không chỉ được nhìn nhận dưới góc độ xây dựng cơ sở vật chất, mà còn là một phần trong chiến lược phòng ngừa và giảm nhẹ rủi ro thiên tai lâu dài.

Một trường học có thể bắt đầu bằng những phòng học mới.

Nhưng giá trị của nó có thể lớn hơn rất nhiều: là nơi một đứa trẻ được học tập an toàn mỗi ngày; là nơi thầy cô yên tâm đứng lớp; là nơi cha mẹ gửi gắm con mình; và trong những thời khắc thiên tai khắc nghiệt nhất, có thể trở thành nơi người dân tìm đến để bảo vệ sự sống.