Không chỉ cần "chắc": Giải mã tiêu chuẩn của một công trình tránh lũ an toàn

Một công trình phòng tránh thiên tai muốn thực sự phát huy tác dụng không thể chỉ được đánh giá bằng việc công trình đó có kiên cố hay không. Phía sau một công trình tránh lũ an toàn là cả một bài toán về vị trí, cao độ, kết cấu, lối tiếp cận, thoát hiểm và các điều kiện thiết yếu để con người có thể duy trì cuộc sống trong thời gian trú tránh.

Công trình tránh lũ phải được tính toán từ những rủi ro thực tế

Theo tiêu chí kiến trúc công trình cộng đồng tránh lũ đa năng được QPT giới thiệu, một trong những yếu tố quan trọng là cao độ của khu vực tránh lũ.

Cao độ sàn tầng tránh lũ được tính toán dựa trên dữ liệu mốc lũ lịch sử cao nhất tại địa phương trong khoảng 30–50 năm gần nhất, đồng thời cộng thêm biên độ an toàn 0,5–1m.

Điều này cho thấy một công trình tránh lũ không thể xây dựng theo một mẫu chung cho mọi địa phương.

Mỗi vùng có đặc điểm địa hình, diễn biến lũ và mức độ rủi ro khác nhau. Vì vậy, việc lựa chọn vị trí cũng như xác định cao độ an toàn cần dựa trên điều kiện thực tế của từng khu vực.

Một công trình tránh lũ trước hết phải bảo đảm khả năng chịu lực và an toàn trước tác động của thiên tai.

Các yếu tố như kết cấu bê tông cốt thép, hệ thống mái, cầu thang, lối thoát hiểm và phương án tiếp cận đều cần được tính toán phù hợp.

Nhưng một công trình tránh lũ hiệu quả không dừng lại ở việc “đứng vững”.

Trong tình huống khu vực xung quanh bị ngập sâu, người dân phải có khả năng tiếp cận công trình, di chuyển lên khu vực an toàn và được hỗ trợ trong quá trình sơ tán.

Bởi vậy, khả năng tiếp cận và thoát hiểm cũng là những yếu tố có ý nghĩa trực tiếp đối với sự an toàn của người dân.

Thiên tai lớn có thể khiến người dân phải sơ tán và ở lại điểm tránh trú trong nhiều giờ, thậm chí nhiều ngày.

Do đó, một công trình tránh lũ không thể chỉ có không gian trú ẩn. Người dân còn cần nước sạch, vệ sinh, điện và thông tin liên lạc.

Theo tiêu chí công trình tránh lũ đa năng QPT xây dựng, các hạng mục hỗ trợ có thể bao gồm nguồn nước dự trữ, hệ thống vệ sinh hạn chế nguy cơ tràn ngược, nguồn năng lượng và thông tin liên lạc dự phòng.

Những yếu tố này đặc biệt quan trọng đối với trẻ em, người cao tuổi và các nhóm dễ bị tổn thương – những người cần được ưu tiên bảo vệ trong quá trình sơ tán và trú tránh.

“Hai trong một”: Khi công trình phục vụ cả ngày thường và lúc khẩn cấp

Một trong những điểm đáng chú ý của mô hình công trình cộng đồng phòng tránh thiên tai là khả năng sử dụng linh hoạt.

Không phải chờ đến khi có thiên tai, công trình mới phát huy giá trị.

Trong ngày thường, đó vẫn là trường học để trẻ em học tập, là trạm y tế phục vụ người dân hoặc là nhà sinh hoạt cộng đồng.

Khi thiên tai xảy ra, công trình được chuyển đổi thành điểm tránh trú, góp phần tạo thêm không gian an toàn cho người dân.

Mô hình này giúp tối ưu hóa nguồn lực đầu tư, đồng thời bảo đảm công trình có giá trị sử dụng thường xuyên thay vì chỉ được sử dụng trong những tình huống khẩn cấp.

Đây cũng là hướng tiếp cận phù hợp với yêu cầu ngày càng cao của công tác phòng ngừa và giảm nhẹ rủi ro thiên tai: chủ động chuẩn bị năng lực chống chịu ngay từ trước khi thiên tai xảy ra.

Đến nay, QPT đã vận động tài trợ, quyên góp xây dựng 122 công trình cộng đồng phòng tránh thiên tai tại 25 tỉnh, thành phố, trong đó có 88 trường học và trường lớp học, 20 trạm y tế và 14 nhà sinh hoạt cộng đồng. Tổng mức đầu tư cho các công trình là 467 tỷ đồng.

Nhưng giá trị của những công trình này không chỉ nằm ở số lượng.

Mỗi công trình được đặt trong một địa bàn cụ thể, phục vụ những cộng đồng cụ thể và hướng tới một nhu cầu rất cụ thể: giảm thiểu rủi ro, bảo vệ tính mạng và tăng khả năng chống chịu trước thiên tai.

Từ một trường học, một trạm y tế hay một nhà sinh hoạt cộng đồng, từng điểm an toàn được hình thành và kết nối với cộng đồng địa phương.

Đó là cách những công trình phòng tránh thiên tai từng bước trở thành một phần của mạng lưới an toàn tại các vùng dễ bị tổn thương.

Phòng tránh thiên tai bắt đầu từ những điều được chuẩn bị trước

Nhưng những thiệt hại do thiên tai gây ra có thể được giảm nhẹ nếu cộng đồng được chuẩn bị tốt hơn.

Một công trình an toàn được xây dựng trước khi bão lũ xảy ra. Một điểm tránh trú được xác định trước. Một nguồn nước dự phòng được chuẩn bị. Một lối thoát hiểm được tính toán. Một cộng đồng được tập huấn và biết phải làm gì khi cảnh báo thiên tai xuất hiện.

Tất cả những điều đó đều góp phần tạo nên năng lực chống chịu.

Với QPT, xây dựng công trình cộng đồng phòng tránh thiên tai vì thế không chỉ là xây thêm một tòa nhà. Đó là cách biến nguồn lực xã hội thành một lớp bảo vệ hữu hình cho người dân, đặc biệt là trẻ em và những nhóm dễ bị tổn thương tại các vùng thường xuyên chịu ảnh hưởng của thiên tai.

Bởi một công trình phòng tránh thiên tai tốt không chỉ giúp con người có nơi trú khi bão lũ đến. Quan trọng hơn, nó giúp cộng đồng có thêm một cơ hội để giảm bớt mất mát trước khi thiên tai xảy ra.