Vai trò của nguồn lực xã hội với công tác phòng tránh thiên tai

Nhân Ngày truyền thống Phòng chống thiên tai Việt Nam, QPT trân trọng giới thiệu bài trao đổi ngắn cùng Ông Phan Diễn-Nguyên Uỷ viên Bộ Chính trị, nguyên Thường trực Ban Bí thư, Chủ tịch Hội đồng Quản lý Quỹ Cộng đồng phòng tránh thiên tai về vai trò của nguồn lực xã hội với công tác phòng tránh thiên tai.

1.Thưa ông, với bề dày hoạt động hiệu quả trong 13 năm qua, khó có thể kể hết những dự án phòng tránh thiên tai trong cả nước mà Quỹ Hỗ trợ phòng tránh thiên tai miền Trung –QMT mà nay là Quỹ Cộng đồng phòng tránh thiên tai-QPT thực hiện. Nhưng ngược dòng thời gian, ông có thể nói rõ hơn về mục tiêu ban đầu khi ông cùng các nhà hảo tâm khác xây dựng nên QMT?

Cách đây gần 15 năm, chúng tôi, những người con miền Trung lúc bấy giờ rất xót xa trước thảm họa thiên tai trên dải đất miền Trung và cùng với nhau bàn bạc phải làm gì đó để giảm nhẹ thiệt hại này, từ đó mà nẩy ra ý nghĩ thành lập Quỹ hỗ trợ phòng tránh thiên tai miền Trung.

Vấn đề trọng tâm chúng tôi bàn đến là phải giúp người dân chủ động phòng tránh thiên tai, bảo toàn tính mạng, tài sản trước thiên tai. Và  mong muốn Quỹ sẽ là cầu nối và nơi gặp gỡ của những tấm lòng, những nghĩa cử cao đẹp vì đồng bào miền Trung thân yêu.

Tên gọi của Quỹ cũng là phương châm xuyên suốt của chúng tôi đó là “hỗ trợ phòng tránh thiên tai”. Phương châm này cũng xuyên suốt cho đến nay sau khi chúng tôi đổi tên Quỹ thành Quỹ Cộng đồng phòng tránh thiên tai và mở rộng phạm vi hoạt động ra cả nước từ năm 2018.

BBT: Vâng có thể nói chủ động phòng tránh thiên tai là một chiến lược hiệu quả được thực tế kiểm chứng. Chủ đề của tuần lễ quốc gia phòng chống thiên tai năm 2022 cũng là cộng đồng bền vững, thích ứng thiên tai. Với quá trình thực tế hoạt động của QPT, ông đánh giá thế nào về chủ đề này và lợi ích của một cộng đồng bền vững, an toàn trước thiên tai trước những biến đổi ngày càng khó lường của biến đổi khí hậu?

Như đã nói, chúng tôi chọn phương châm chủ động phòng tránh xuyên suốt trong các hoạt động của mình. Theo phương châm ấy, tất cả các loại dự án mà Quỹ thực hiện trong 13 năm qua đều nhằm mục tiêu giúp cộng đồng nâng cao năng lực tự phòng tránh thiên tai và thích ứng an toan toàn. Cụ thể các loại dự án sau đây:

1- Hỗ trợ xây dựng và đưa vào sử dụng 120 công trình cộng đồng phòng tránh thiên tai, gồm các trường tiểu học và trung học cơ sở, trường mầm non, trạm y tế, nhà sinh hoạt cộng đồng. Đây là những công trình 02 tầng, vững chắc, xây dựng ở các vùng thường hay xảy ra bão, lũ; lúc bình thường thì phục vụ cho các hoạt động dân sinh, khi có thiên tai thì là nơi để bà con quanh vùng đến tạm trú, lánh nạn.

- Xây dựng 119 bể bơi ở những vùng thường xuyên bị ảnh hưởng bởi thiên tai, mưa lũ, nhằm tạo điều kiện cho địa phương, nhà trường tổ chức dạy bơi và phổ cập kỹ năng phòng chống đuối nước, góp phần giảm bớt những tai nạn đuối nước thường xảy ra đối với học sinh.

- Hỗ trợ sửa chữa, nâng cấp cơ sở vật chất; trang bị phương tiện, thiết bị dạy học, đồ dùng chăm sóc trẻ cho 137 trường mầm non, trường tiểu học, trung học cơ sở bị thiệt hại do thiên tai, bão, lũ tại tại nhiều địa phương trên cả nước.

- Tổ chức chương trình học bổng Vì Tương Lai Xanh tặng cho 974 học sinh vùng lũ tại 24 tỉnh/thành phố nhằm giúp các em có điều kiện để tiếp tục việc học tập sau thiên tai và  hỗ trợ cho 312 em bị mồ côi cha/mẹ do đại dịch Covid.

- Trồng thành công 106 ha rừng ngập mặn phòng hộ bảo vệ đê biển huyện Hậu Lộc, tỉnh Thanh Hóa. Từ khi có dự án, rừng ngập mặn được phục hồi không chỉ được bảo vệ trước bão gió; môi trường tự nhiên được cải tạo; ý thức người dân trong việc bảo vệ và phát triển rừng ngập mặn được nâng lên mà còn đem lại một nguồn thu lớn cho nhân dân các xã ven biển có rừng tăng thêm thu nhập từ việc đánh bắt nguồn lợi hải sản cư trú trong và ven rừng ngập mặn.

- Xây dựng 763 trạm đo mưa tự động phục vụ công tác cảnh báo lũ sớm cho 41  tỉnh/thành phố. Các trạm đo mưa do Quỹ lắp đặt không chỉ phục vụ cho chính quyền, cơ quan phòng chống thiên tai, khí tượng thủy văn ở địa phương mà còn trực tiếp cung cấp kịp thời thông tin cảnh báo lũ cho người dân qua mạng điện thoại di động.

- Tổ chức 85 đội xung kích cứu hộ cứu nạn cấp thôn, xã, tập huấn nâng cao năng lực và kỹ năng phòng tránh thiên tai  cứu hộ cứu nạn cho hơn 4.000 học viên. Trên cơ sở kinh nghiệm này, Quỹ đã tổ chức phối hợp với các tổ chức xã hội lien quan đề xuất và hỗ trợ Tổng cục phòng chống thiên tai xây dựng lực lượng xung kích phòng chống thiên tai trong cả nước.

-Xây dựng và nâng cấp công suất 30 nhà máy nước, hệ thống cấp nước cho một số địa phương trọng điểm về hạn hán, xâm nhập mặn nhằm cung cấp nước sinh hoạt sạch cho người dân tại 13 tỉnh, phục vụ cho đời sống của người dân và phục vụ sản xuất.

-  Hỗ trợ vốn cho 846 hộ phụ nữ nghèo, cận nghèo để phát triển sinh kế, tích lũy vốn nhằm sửa chữa, nâng cấp nhà cửa để phòng tránh thiên tai, từ đó giảm thiểu được nhiều thiệt hại khi có thiên tai, lũ lụt xảy ra.

- Quỹ cũng đã tham gia nhiều chương trình cứu trợ khẩn cấp cho hàng vạn hộ dân bị thiệt hại do thiên tai và gặp khó khăn do dịch Covid.

Tất cả những dự án này của QPT đều được thực hiện bằng nguồn lực do các nhà hảo tâm, đặc biệt là các doanh nghiệp tài trợ. Điều này càng đáng quý khi trong những năm qua, các doanh nghiệp cũng gặp nhiều khó khan do dịch bệnh gây ra. Hoạt động của Quỹ cũng được sự ủng hộ và hợp tác của tổ chức Đảng và chính quyền các cấp và của nhiều tổ chức xã hội liên quan, đặc biệt là của các tổ chức chỉ đạo phòng chống thiên tai của nhà nước, Cục Dân quân tự vệ, Hội Chữ Thập đỏ, Hội liên hiệp phụ nữ, đoàn thanh niên. Bằng trải nghiệm của chính mình, chúng tôi nhận thức sâu sắc rằng công cuộc phòng chống thiên tai cần sự kết nối của cộng đồng, sự chung tay của cả xã hội. Điều đó cũng phù hợp với chủ đề của Tuần lễ quốc gia phòng tránh thiên tai năm 2022 được chọn nội dung là “Cộng đồng bền vững, thích ứng thiên tai”. Theo nhận định của Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia, năm 2022 có khả năng xuất hiện bão mạnh trái quy luật với khoảng 10-12 cơn bão và áp thấp nhiệt đới hoạt động trên khu vực biển Đông. Lượng mưa trong năm có xu hướng gia tăng trên phạm vi toàn quốc, khả năng cao xảy ra hiện tượng mưa cực đoan. Qua diễn biến thiên tai từ đầu năm đến nay, có thể thấy, thiên tai năm 2022 sẽ tiếp tục diễn biến hết sức phức tạp và dị thường. Và có lẽ xu hướng diễn biến thiên tai khó lường sẽ tiếp tục tiếp diễn. Vì thế, mục tiêu xây dựng một cộng đồng bền vững, thích ứng an toàn với thiên tai nên là một mục tiêu xuyên suốt trong chiến lược phòng chống thiên tai.

BBT: Vâng, được biết đến nay QPT đã thực hiện hàng trăm dự án phòng tránh thiên tai trên cả nước với tổng nguồn vốn huy động hơn 500 tỷ đồng. Đó là một con số không nhỏ trong hoạt động hỗ trợ cộng đồng. Với vai trò là tổ chức cầu nối đưa nguồn vốn này đến với người dân, ông nghĩ gì về vai trò của nguồn lực xã hội với công tác phòng tránh thiên tai.

Như đánh giá mới đây của Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và phát triển nông thôn Lê Minh Hoan thì năm 2021 thiên tai đã làm 108 người chết, mất tích, gây thiệt hại vật chất 5.200 tỷ đồng và được đánh giá là mức thiệt hại thấp nhất trong những năm gần đây. Như vậy mới thấy con số chúng tôi huy động để mang đến hỗ trợ cho người dân chưa là gì so với mức thiệt hại do thiên tai gây ra. 

 Tuy nhiên, chúng tôi chỉ là một trong những hàng trăm, hàng nghìn tổ chức cá nhân đang miệt mài ngày đêm giúp người dân vượt qua khó khăn của thiên tai. Và khẩu hiệu “kết nối cộng đồng, phòng tránh thiên tai” của chúng tôi đang được ngày càng nhiều, tổ chức, nhà hảo tâm cùng hưởng ứng, tham gia. Sự chung tay góp sức của cộng đồng này đang ngày càng rộng lớn, là nhân tố ngày càng quan trọng và cần thiết để chúng ta huy động được sức mạnh của cả xã hội cùng chung tay góp sức với nhà nước thực hiện thắng lợi công cuộc phòng chống thiên tai. Với ý thức ấy, Quỹ Cộng đồng phòng tránh thiên tai đang tiếp tục mở rộng sự kết nối trong hoạt động của mình. Trước mắt là hợp tác với Viện tài nguyên môi trường thuộc Đại học Quốc gia Hà Nội và Tổng cục khí tượng thuỷ văn trong hoạt động trồng rừng và cảnh báo mưa lũ.

Chúng tôi cũng bày tỏ lời cảm ơn sâu sắc về lòng tin của các nhà tài trợ vào tính hiệu quả, minh bạch đối với các dự án của chúng tôi khi sự ủng hộ của quí vị ngày càng tăng theo từng năm. Đó chính là động lực để chúng tối tiếp tục sứ mệnh cầu nối, cùng nhau xây dựng một cộng đồng bền vững trước diễn biến thiên tai ngày càng phực tạp và khó lường. Xin trân trọng cảm ơn!