BỆNH DA LIỄU VÀ TIÊU HÓA SAU MƯA LŨ: CÁCH PHÒNG NGỪA VÀ BẢO VỆ SỨC KHỎE GIA ĐÌNH

Sau những trận mưa lớn, ngập lụt, nước rút không đồng nghĩa với việc mọi nguy cơ đã qua. Nước lũ có thể hòa lẫn với nước thải từ cống rãnh, rác thải, bùn đất, hóa chất và các loại vi sinh vật gây bệnh. Khi tiếp xúc trực tiếp với nguồn nước ô nhiễm hoặc sử dụng thực phẩm, nước uống không bảo đảm an toàn, người dân có thể đối mặt với nhiều vấn đề sức khỏe, đặc biệt là bệnh ngoài da, bệnh đường tiêu hóa và nhiễm trùng các vết thương.

Theo Bộ Y tế, sau mưa bão, lũ lụt, những bệnh thường có nguy cơ gia tăng gồm tiêu chảy cấp, bệnh về mắt, bệnh ngoài da như nấm, viêm da, nước ăn chân và một số bệnh truyền nhiễm khác. Vì vậy, chủ động vệ sinh cá nhân, bảo đảm an toàn thực phẩm và theo dõi các dấu hiệu bất thường là những việc cần được thực hiện ngay sau khi tiếp xúc với nước ngập.

1. Vì sao nước ngập có thể gây bệnh về da và đường tiêu hóa?

Nước ngập không chỉ chứa nước mưa mà còn có thể cuốn theo nước thải sinh hoạt, phân người và động vật, rác thải, xác động vật, dầu mỡ hoặc hóa chất. Thành phần ô nhiễm trong nước lũ thay đổi tùy theo khu vực và mức độ ngập, do đó không thể đánh giá độ an toàn chỉ bằng màu sắc hoặc mùi của nước.

Khi chân tay tiếp xúc với nước bẩn trong thời gian dài, da có thể bị mềm, trầy xước hoặc kích ứng, tạo điều kiện cho vi khuẩn, nấm và các tác nhân gây bệnh xâm nhập. Một số vấn đề thường gặp gồm:

• Mẩn đỏ, ngứa, kích ứng da.

• Nấm da, nấm kẽ chân, tình trạng thường được gọi là “nước ăn chân”.

• Viêm da, viêm nang lông hoặc mụn nhọt.

• Nhiễm trùng các vết xước, vết thương hở.

• Đau mắt, viêm kết mạc do tiếp xúc với nguồn nước hoặc môi trường nhiễm bẩn.

Trong khi đó, việc uống nước không an toàn hoặc ăn thực phẩm bị nhiễm nước lũ có thể làm tăng nguy cơ mắc các bệnh đường tiêu hóa như tiêu chảy, lỵ, tả và một số bệnh nhiễm khuẩn đường ruột.

2. Vệ sinh chân tay ngay sau khi tiếp xúc với nước ngập

Sau khi trở về nhà từ khu vực ngập lụt, cần nhanh chóng làm sạch những vùng da đã tiếp xúc với nước bẩn.

Các bước nên thực hiện:

• Rửa chân tay bằng xà phòng và nguồn nước sạch càng sớm càng tốt.

• Làm sạch nhẹ nhàng các kẽ ngón chân, kẽ ngón tay và vùng da có nếp gấp.

• Lau khô chân tay, đặc biệt là các kẽ ngón, tránh để da ẩm ướt trong thời gian dài.

• Thay quần áo, tất và giày dép đã bị ngấm nước bẩn.

• Giặt riêng quần áo tiếp xúc với nước lũ bằng chất giặt tẩy phù hợp trước khi sử dụng lại.

• Làm sạch và che phủ các vết trầy xước, vết thương hở bằng băng gạc sạch, chống thấm nếu cần tiếp xúc với môi trường ẩm ướt.

Không nên chà xát mạnh lên vùng da bị kích ứng hoặc tự ý sử dụng các loại thuốc bôi có thành phần kháng sinh, corticoid hay thuốc trị nấm khi chưa được hướng dẫn chuyên môn. Nếu vết thương có biểu hiện sưng đỏ, đau tăng, chảy dịch hoặc người bệnh bị sốt, cần đến cơ sở y tế để được kiểm tra.

3. Không chủ quan với thực phẩm và nguồn nước sau ngập

Một trong những nguyên nhân quan trọng gây bệnh tiêu hóa sau mưa lũ là sử dụng thực phẩm hoặc nước đã bị nhiễm bẩn. Thực phẩm đã tiếp xúc trực tiếp với nước lũ cần được loại bỏ, kể cả khi nhìn bên ngoài vẫn còn nguyên vẹn hoặc không có mùi bất thường. Không nên nếm thử để kiểm tra thực phẩm có an toàn hay không.

Một số nguyên tắc cần ghi nhớ

• Chỉ sử dụng nước từ nguồn an toàn, nước đóng chai còn nguyên niêm phong hoặc nước đã được xử lý theo hướng dẫn của cơ quan y tế.

• Đun sôi nước dùng để uống, nấu ăn và vệ sinh thực phẩm khi nguồn nước có nguy cơ ô nhiễm.

• Không dùng nước ngập để đánh răng, rửa bát đĩa, sơ chế hoặc chế biến thức ăn.

• Loại bỏ rau củ, thịt, cá, thực phẩm chế biến sẵn và các sản phẩm đã tiếp xúc với nước lũ.

• Không sử dụng thực phẩm trong bao bì bị hở, thấm nước, biến dạng hoặc không thể làm sạch an toàn.

• Tách riêng thực phẩm sống và thực phẩm đã nấu chín.

• Rửa tay bằng xà phòng trước khi chế biến thức ăn, trước khi ăn và sau khi đi vệ sinh.

Đối với thực phẩm bảo quản trong tủ lạnh hoặc tủ đông bị mất điện trong thời gian dài, cần đánh giá điều kiện bảo quản và loại bỏ những thực phẩm dễ hỏng không còn bảo đảm an toàn. Khi nghi ngờ, không nên tiếc rẻ thực phẩm mà tiếp tục sử dụng.

4. Theo dõi dấu hiệu bệnh đường tiêu hóa

Sau khi sử dụng nước hoặc thực phẩm không bảo đảm an toàn, người bệnh có thể xuất hiện các triệu chứng như đau bụng, buồn nôn, nôn, tiêu chảy, sốt hoặc mệt mỏi. Trong đó, nguy cơ đáng lo ngại nhất của tiêu chảy, đặc biệt ở trẻ nhỏ và người cao tuổi, là mất nước và rối loạn điện giải.

Khi có biểu hiện tiêu chảy:

• Cho người bệnh uống từng ngụm nhỏ nước sạch hoặc dung dịch bù nước điện giải Oresol được pha đúng hướng dẫn.

• Tiếp tục cho trẻ bú mẹ nếu trẻ đang bú mẹ.

• Không tự ý sử dụng thuốc cầm tiêu chảy hoặc kháng sinh nếu chưa có chỉ định của nhân viên y tế.

• Theo dõi số lần đi ngoài, tình trạng nôn, sốt, khả năng uống nước và lượng nước tiểu.

Cần đưa người bệnh đến cơ sở y tế khi có một trong các dấu hiệu: tiêu chảy nhiều lần, nôn liên tục, sốt cao, phân có máu, đau bụng dữ dội, khát nhiều, tiểu ít, lừ đừ, mắt trũng hoặc không thể uống nước. Trẻ nhỏ, người cao tuổi, phụ nữ mang thai và người có bệnh nền cần được theo dõi cẩn trọng hơn.

5. Chăm sóc mắt và mũi đúng cách sau khi đi qua vùng ngập

Nước bẩn, bùn đất và các chất ô nhiễm có thể gây kích ứng mắt, làm tăng nguy cơ viêm kết mạc hoặc các vấn đề về mắt. Sau khi tiếp xúc với môi trường ngập nước, người dân nên:

• Rửa mặt và vùng da quanh mắt bằng nguồn nước sạch.

• Không dụi mắt bằng tay chưa được vệ sinh.

• Không dùng chung khăn mặt, khăn lau hoặc thuốc nhỏ mắt với người khác.

• Không tự ý sử dụng thuốc nhỏ mắt có kháng sinh hoặc corticoid khi chưa được thăm khám.

Nước muối sinh lý 0,9% có thể được sử dụng trong một số trường hợp để làm sạch hoặc giảm cảm giác khó chịu theo hướng dẫn phù hợp. Tuy nhiên, không nên xem việc nhỏ mắt, nhỏ mũi bằng nước muối sinh lý là biện pháp có thể ngăn ngừa chắc chắn đau mắt đỏ hoặc bệnh hô hấp. Nếu mắt đỏ nhiều, đau mắt, nhìn mờ, có nhiều ghèn hoặc triệu chứng kéo dài, cần đến cơ sở y tế để được kiểm tra.

6. Khi nào cần đi khám vì các biểu hiện ngoài da?

Không phải mọi trường hợp ngứa, mẩn đỏ sau khi lội nước đều giống nhau. Một số biểu hiện có thể do kích ứng, nhưng cũng có thể liên quan đến nấm da, viêm da hoặc nhiễm trùng.

Người dân cần chủ động đi khám nếu xuất hiện:

• Vùng da sưng, nóng, đỏ và đau tăng dần.

• Vết thương chảy mủ hoặc có mùi bất thường.

• Mẩn đỏ lan rộng, ngứa dữ dội hoặc xuất hiện mụn nước.

• Vết thương không lành hoặc có dị vật như mảnh kính, gỗ, kim loại.

• Sốt hoặc mệt mỏi đi kèm với tình trạng viêm da, sưng đau.

• Vết thương sâu, vết đâm xuyên hoặc vết thương tiếp xúc với bùn đất, phân, nước thải.

Đặc biệt, không nên gãi mạnh lên vùng da đang ngứa hoặc tự ý chọc vỡ mụn nước, mụn mủ. Việc làm trầy xước da có thể khiến vi khuẩn xâm nhập và làm tình trạng nhiễm trùng nghiêm trọng hơn. Với những vết thương có nguy cơ, nhân viên y tế sẽ đánh giá thêm nhu cầu tiêm nhắc vắc-xin phòng uốn ván dựa trên loại vết thương và lịch sử tiêm chủng của người bệnh.

7. Chủ động phòng bệnh từ những việc nhỏ

Phòng bệnh sau mưa lũ không chỉ bắt đầu khi xuất hiện triệu chứng mà cần được thực hiện ngay từ lúc chuẩn bị di chuyển qua vùng ngập và trong quá trình dọn dẹp nhà cửa.

Mỗi gia đình nên chuẩn bị sẵn xà phòng, nước sạch, dung dịch sát khuẩn tay khi cần thiết, găng tay, ủng, khẩu trang, băng gạc và một số vật dụng sơ cứu cơ bản. Khi buộc phải tiếp xúc với nước lũ, cần hạn chế tối đa thời gian ngâm mình trong nước, sử dụng đồ bảo hộ phù hợp và tránh để trẻ nhỏ chơi trong khu vực nước ngập.

Sau khi nước rút, việc vệ sinh nhà cửa cũng cần được thực hiện thận trọng. Không chạm tay trực tiếp vào rác thải, xác động vật hoặc các vật sắc nhọn trong bùn nước. Nếu phát hiện nguồn nước sinh hoạt bị ô nhiễm, cần thực hiện theo hướng dẫn xử lý nước của cơ quan y tế và chính quyền địa phương.

Nước lũ có thể rút nhanh, nhưng các nguy cơ đối với sức khỏe vẫn còn tồn tại trong bùn đất, nguồn nước, thực phẩm và môi trường sinh hoạt. Rửa sạch chân tay, giữ da khô thoáng, sử dụng nước an toàn, loại bỏ thực phẩm nhiễm nước lũ và theo dõi các dấu hiệu bất thường là những hành động thiết thực giúp mỗi gia đình giảm nguy cơ mắc bệnh sau thiên tai.

Chủ động phòng bệnh không chỉ là bảo vệ sức khỏe của bản thân mà còn góp phần hạn chế nguy cơ lây lan dịch bệnh trong cộng đồng, đặc biệt tại những khu vực đang gặp khó khăn về nước sạch, vệ sinh môi trường và tiếp cận dịch vụ y tế.

Quỹ Cộng đồng Phòng tránh Thiên tai khuyến khích người dân luôn cập nhật hướng dẫn từ cơ quan y tế, chính quyền địa phương và các nguồn thông tin chính thống để bảo vệ sức khỏe trước, trong và sau mưa lũ.